Zagrevanje za jubilarni 60. IWC – kako je bilo u 2025?
Pred jubilarni 60. Međunarodni zimski popis ptica vodenih staništa (International Waterbird Census – IWC) koji će biti organizovan u toku januara 2026. godine, da pogledamo kakvi su bili rezultati 59. popisa koje je Društvo za zaštitu i proučavanje ptica Srbije sprovodilo tokom većeg dela januara 2025.
Nakon trinaest obuka za popisivanje ptica vodenih staništa (Bačka Topola, Bački Petrovac, Novi Sad, Deronje, Dobrodol, Apatin, Slano Kopovo, Zaječar, Zemun, Niš), održanih tokom decembra 2024. i januara 2025, pridružilo nam se dosta novih popisivača. Radionice su se odvijale uz podršku fondacije „Tour du Valat“ (Francuska). Zahvaljujući razgranatoj mreži od preko 130 ornitologa, članova i volontera, obišli smo više od 1100 monitoring lokaliteta širom Srbije, a pored ptica beležili smo i stanje samih staništa. Uporedo sa IWC-om u periodu od 17. do 20. januara organizovan je i Sinhroni popis ptica grabljivica u Panonskoj niziji, a kod nas je ovo dodatno istraživanje po prvi put obavljeno i južno od Vojvodine u severnim, ravničarskim delovima Šumadije, Braničeva i Stiga.
Kao i svake godine naš najveći poduhvat bila je organizacija obilaska celokupnog toka Dunava sa priobaljima, kao i planiranje simultanih brojanja galebova, malih vranaca i gusaka kod Beograda, Novog Sada i Rama. Januar 2025. bio je suv i hladan, ali sa temperaturama koje su uglavnom bile iznad nule, a u pojedinim danima dostizale su i 20°C. Vreme bez padavina uzrokovalo je da jedni lokaliteti i jezera ostanu suvi i nedostupni pticama vodenih staništa, dok su pak drugi bili zaleđeni. Nekih dana su jaki vetrovi, sumaglica i jara nad vodom značajno otežavali rad na terenu.
Terenci i volonteri DZPPS-a su pojedine lokalitete obilazili u saradnji sa upravljačima i čuvarima zaštićenih područja i drugim institucijama koje se bave vodama i zaštitom prirode: Direkcija za vodne puteve „Plovput“, JP „Rezervati Zrenjanina“, JP „Vojvodinašume“, Pokret gorana Sremske Mitrovice, Društvo za zaštitu životne sredine „Okanj“, Turistička organizacija opštine Surdulica, JVP „Vode Vojvodine“ i drugima. Ptice su popisivane sa brodova, iz automobila ili peške, a brojale su se patke, guske, labudovi, gnjurci, ronci, čaplje, galebovi i ostale ptice koje borave na vodama ili uz njih.
I ove sezone dve najbrojnije vrste bile su gluvara i obični galeb, dok je svih ostalih vrsta bilo znatno manje. Popis se istakao po nezabeleženo visokoj brojnosti ušatih gnjuraca, zlatnih vivaka, sprudnika ubojica i riđih lunja, inače malobrojnih zimovalica. Na zimovanju u Srbiji po prvi put su potvrđene dve vrste – američka ćubasta patka i mala carska šljuka! Od ostalih retkih zimovalica sa severa beleženi su još mali i veliki labudovi, crni i baršunasti turpani, morske crnke, patke ledenjarke, srednji ronci, crni orlovi, sabljarke, gakovi, male bele čaplje, čaplje govedarke i drugi rariteti.
Ipak, pored brojnih lepih i zanimljivih nalaza, dominantna pojava je zabrinjavajući nastavak opadanja brojnosti gluvare i liske na skoro svim obiđenim staništima. Na svim rekama evidentirano je veliko zagađenje i komunalni otpad svuda duž naših vodotokova, dok je duž vodotokova Drine, Zapadne i Južne Morave zabeležena još intenzivnija (nelegalna) eksploatacija šljunka i peska. Prilikom obilazaka terena primećeni su novi (nelegalni) slučajevi uzurpiranja priobalja jezera i reka, hemijsko zagađenje, preoravanja slatina i vlažnih livada što, zajedno sa (krivo)lovom, predstavlja veliki problem za ptice. Zabeleženo je nekoliko slučajeva krivolova vabilicama za patke i guske, a kako se na većini vodenih staništa u zemlji redovno love vodene ptice, ne čudi što ih je sve manje i što su na gotovo svim vodama izuzetno plašljive.
Ovom prilikom želimo da zahvalimo svima koji su u većoj ili manjoj meri pomogli našim članovima i volonterima, dok su ove godine za rad na terenu značajnu finansijsku pomoć obezbedile fondacija „Tour du Valat“, Francuska (projekat „Capacity building of civil society in the South, Balkans and Eastern Mediterranean for sustainable wetlands management”) i kompanija „Peter Zomer B.V“, Holandija. Naredni popis u januaru 2026. je jubilarni, 60. Međunarodni zimski popis ptica vodenih staništa, što će biti obeleženo na različite načine širom Evroazije i Afrike, ali i u Srbiji.
