Ušće Save u Dunav ima lokalni, nacionalni i međunarodni značaj!

Objavljeno 06.03.2026.

Autori: Marko Šćiban, Mileta Čeković, Vukašin Kartalović, Kristina Petrović
Vreme čitanja: 5 minuta

Područje „Ušće Save u Dunav” je još 2009. godine steklo status Međunarodno značajnog područja za ptice (IBA) na osnovu prisustva ugroženih vrsta ptica i njihove brojnosti. Područje obuhvata oko 10 km toka Save i 39 km toka Dunava, šume Makiša, Savsko jezero, Adu Ciganliju i Međicu, Veliko i Malo ratno ostrvo, plavna područja Beljaricu, Kožaru, Čapljin, baru Revu, Veliko blato, ostrva Forkontumac, Čakljanac, Štefanac, Donju adu i Gradsku šumu kod Pančeva (1, 2, 17).

Mapa IBA Ušće Save u Dunav
Ušće Save u Dunav, foto: Marek Ślusarczyk, Wikimedia

Na ovom velikom području prema nacionalnoj regulativi „zaštićeno” je oko 20% u okviru 5 područja: Zaštićena staništa „Zimovalište malog vranca”, „Veliko blato” i „Pančevačke ade”, kao i Predeli izuzetnih odlika „Veliko ratno ostrvo” i „Ada Ciganlija”. Ipak, od navedenog, većina se nalazi u najnižoj 3. kategoriji zaštite, a svi su direktno ugroženi različitim oblicima degradacije, urbanizacije, lova i krivolova.

Dodatno, ZS „Zimovalište malog vranca” je egzistencijalno ugroženo širenjem Beograda na vodi, a od 2024. godine je povodom tog problema otvoren proces pred Bernskom konvencijom koji i dalje traje (3). Ovog januara je na prostoru Srednjeg Dunava u okviru ZS „Pančevačke ade” zabeležen krivolov iz motornog brodića u pokretu, postojanje 3 lovačke čeke na reci za ptice, a prema prestravljenosti ptica vodenih staništa jasno je da tu nisu zaštićene.

Krajem 2025. krenuli su vodoprivredni radovi za „sanaciju obaloutvrde i bagerovanje nanosa“ u Dunavcu Velikog ratnog ostrva u vrednosti od neverovatnih 12 miliona evra bez Studije procene uticaja na životnu sredinu. Takođe, planira se i izgradnja pešačkog mosta do plaže Lido što bi potencijalno moglo da najavi početak urbanizacije ovog ostrva poput sudbine koja je zadesila Adu Ciganliju. Uz planiranu urbanizaciju Parka prijateljstva i izgradnju nove luke za rasute materijale u forlandu Dunava kod bare Reve sve jasno ukazuje da je nastupio period direktnog opšteg ugrožavanja ovog Međunarodnog značajnog područja za ptice (4, 6, 7, 8, 9, 11, 14, 15, 16, 18, 19).

Sl.1. Pogled na IBA Ušće Save u Dunav, foto: Kristijan Ilić, Wikimedia

Važno je istaći da je tokom realizacije projekta „EU for Serbia – Continued support to implementation of Chapter 27 in the area of nature protection (NATURA 2000)” koji je finansirala Evropska komisija, definisano predloženo NATURA2000 područje „Ušće Save u Dunav” pod kodom pSPA033 na osnovu prirodnih vrednosti definisanih ranijim valorizacijama!

Prema onlajn bazi podataka eBird i bazi DZPPS-a na području IBA „Ušće Save u Dunav” zabeleženo je do sada 241 vrsta ptica, dok je u užem području Parka prijateljstva, Dunavca, Velikog ratnog ostrva i Kalemegdana do sada evidentirano 201 vrsta! Iako se praktično radi o centralnom delu Beograda tu je zbog raznovrsne i još uvek očuvane prirode zabeleženo preko 55% vrsta do sada evidentiranih u Srbiji, a 186 vrsta su strogo zaštićene vrste po nacionalnom Pravilniku o strogo zaštićenim i zaštićenim divljim vrstama biljaka, životinja i gljiva.

Lista vrsta ptica u IBA Ušće Save u Dunav

Lista vrsta ptica u centralnoj zelenoj zoni Parka prijateljstva,
Velikog ratnog ostrva i Kalemegdana

Park prijateljstva se preko Dunavca direktno naslanja na granicu zaštićenog područja PIO „Veliko ratno ostrvo”, a preko Save na Kalemegdan, čineći pravu zelenu celinu okruženu nepreglednom betonskom urbanom zonom (Slika 1, 2). Istovremeno, ova zelena celina predstavlja i centralni deo IBA područja, a preko Dunava povezuje ovaj deo Beograda sa funkcionalnim ekološkim kooridorom duž leve obale Dunava (17).

Upravo to predstavlja neprocenjivu jedinstvenost za grad u estetskom, funkcionalnom i ekološkom smislu budući da je Beograd već znatno izgubio na kvalitetu uslova življenja i da je tokom dela godine jedan od najzagađenijih gradova na svetu po kvalitetu vazduha. Uticaj ovakvih velikih zelenih površina u gradovima pozitivno utiče na psihofizičko blagostanje stanovnika. Ovakve ekološka usluga se ne mogu naći na tržištu ni po kojoj ceni, stoga ovaj resurs treba brižno čuvati.

Sl. 2. Ušće Save u Dunav pored Velikog ratnog ostrva, foto: Petar Milošević, Wikimeda

Pored navedenog, ovakav prostor predstavlja i veliki razvojni potencijal grada, ali to ne znači da tu treba ulagati desetine miliona evra u izgradnju, već samo minimalno prilagoditi prostor za ekoturizam – izgraditi skladne osmatračnice, postaviti hranilice za ptice, uraditi edukativne table, zasaditi biološki značajno drveće i žbunje, redovno čistiti obalu od otpada, ukloniti nelegalne splavove, urediti i očuvati prirodnu obalu sa drvećem, urediti i zatvoriti izlive otpadnih voda, postaviti autonomne kamere za snimanje biodiverziteta sa kojih se mogu posmatrati ptica preko interneta, obučiti vodiče, organizovati vožnje i fotografisanje ptica iz čamaca… (5) Mogućnosti su velike, ali se ovom „zelenom nekretninom” mora pametno upravljati kako bi najveći evropski orao nastavio da se gnezdi praktično u centru grada (na Velikom ratnom ostrvu).

Akvarijum sa dunavskim ili nekim drugim slatkovodnim vrstama riba može da se napravi u nekom manjem objektu, splavu na obali koji bi se uklopio u ambijent reke u pozadini. Jedan takav akvarijum sa autohtonim i stranim vrstama već postoji u Srbiji u sklopu Prirodno-matematičkog fakulteta u Kragujevcu (12). Isto tako, nacionalni Prirodnjački muzej ne treba praviti usred parka i dodatno fragmentisati prirodni prostor, već ga (ukoliko nema drugog rešenja) izgraditi neposredno uz Muzej savremenih umetnosti, skladno, skromno i bez staklenih površina koje bi uzrokovale stradanje ptica usled sudara sa prozorima. Trenutni predlog masivnog objekta sa velikim zastakljenim površinama usred parka veoma je loše rešenje za ptice, a značajno će fragmentisati zelenu površinu.

DZPPS se protivi trenutnim idejama za urbanizaciju Parka prijateljstva i drugim nelegalnim, destruktivnim aktivnostima na prostoru IBA Ušće Save u Dunav koji podrivaju ovo prirodno bogatstvo! Takođe, lokalno stanovništvo Zemuna i Beograda prema Arhuskoj konvenciji ima pravo da odlučuje o nameni prostora životne sredine i da u vezi sa tim bude pravovremeno konsultovano i obavešteno.

Argument da nema novca za aktivnosti „unapređenja životne sredine“ ne deluje uverljivo kada ciljane privatizacije odrade pozitivan podsticaj za velike zahvate iz budžeta poput „izmuljivanja” i izgradnje „akvarijuma” koji će zajedno iznositi minimum 102 miliona EUR (7,13)!

Ušće Save u Dunav ima lokalni, nacionalni i međunarodni značaj!

Izvori

Share this: