Umesto gnežđenja za gačce počinje sezona uništavanja

U drugoj polovini februara mnoge vrste ptica započinju pripreme za sezonu gnežđenja, a kod nekih je inkubacija već u toku. Među njima su i gačci (Corvus frugilegus), ptice iz porodice vrana koje se gnezde kolonijalno, često na velikim stablima u urbanim sredinama. Zbog pojačanih aktivnosti tokom perioda gnežđenja, glasnog graktanja i veće količine izmeta, ove ptice neretko postaju meta ilegalnog uništavanja gnezda baš u periodu koji je najranjiviji i ključan za opstanak jedne vrste.

Gačci su višestruko korisni u urbanim ekosistemima. Kao oportunisti hrane se velikim brojem insekata, larvi, glista i drugih beskičmenjaka, konzumiraju ostatke hrane i uginule životinje, doprinoseći uklanjanju organskog otpada. Iako im to nije primarno u ishrani, zakopavaju semenke, čime učestvuju u prirodnoj regeneraciji vegetacije. Gnezda koja naprave gačci kasnije koriste druge vrste kao što su vetruška i utina. Ipak, ljudi se gačaca sete tek kada im zasmetaju u sezoni gnežđenja.

Kraj februara i početak marta za gačce u naseljenim mestima već godinama ne podrazumeva samo period gnežđenja već i uništavanja gnezda i jaja čitavih kolonija. Ovakve aktivnosti ne samo da su protivne brojnim zakonima već su i neučinkovite jer će se ugrožena kolonija premestiti na drugu, pogodniju lokaciju i ponovo otpočeti sa aktivnostima gnežđenja. Kako su prirodna staništa gačaca intenzivno izmenjena, gačci su bili primorani da se prilagode životu u nasljenim mestima, u čemu smo im pomogli i velikim količinama otpada koje proizvodimo.

Zakonska zaštita

• Prema članu 4. Zakona o ratifikaciji Međunarodne konvencije za zaštitu ptica („Službeni list SFRJ“, br. 6/73 od 8.2.1973. godine):

Zabranjeno je u periodu zaštite određene vrste, posebno u periodu njenog razmnožavanja, skidati ili uništavati gnezda čije je savijanje u toku ili su nastanjena, uzimati ili nanositi štetu, prenositi, uvoziti ili izvoziti, prodavati, izlagati prodaji, kupovati ili uništavati jaja ili njihovu ljusku ili gnezda mladih divljih ptica.

• Prema članu 22, Zakona o divljači i lovstvu („Sl. glasnik RS“, br. 18/2010 i 95/2018 – dr. zakon) zabranjeno je:

1) ugrožavati opstanak divljači u prirodi i njena staništa;
2) proganjati, zlostavljati, namerno povređivati i uznemiravati divljač;
3) zarobljavati i držati divljač u zatvorenom ili ograđenom prostoru, namerno uništavati mesto za razmnožavanje i odmor divljači, uzimati jaja od divljači, kao i sakupljati jaja zaštićenih vrsta ptica;

• Prema Pravilniku  o proglašavanju lovostajem zaštićenih vrsta divljači („Službeni glasnik RS“, br. 9 od 5. februara 2012, 31 od 5. arila 2013, 55 od 25. juna 2015, 67 od 29. jula 2015, 75 od 7. septembra 2016, 92 od 22. septembra 2021.) gačac (Corvus frugilegus) je lovna vrsta na teritoriji Republike Srbije. Istim Pravilnikom uređuje se i Trajanje lovne sezone na lovostajem zaštićene vrste divljači i njime je predviđeno da je trajanje lovne sezone na ovu divljač od 1. avgusta do 28/29. februara. Kalendar lova je moguće videti i na zvaničnom sajtu Javnog preduzeća „Srbijašume“

•  Prema članu 3. Pravilnika o odštetnom cenovniku za utvrđivanje visine naknade štete prouzrokovane nedozvoljenom radnjom u odnosu na strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste ( „Službeni glasnik RS“, broj 37 od 1. juna 2010.“) 

Visina naknade štete prouzrokovane drugim nedozvoljenim radnjama u odnosu na strogo zaštićene i zaštićene životinjske vrste iz člana 2. ovog pravilnika kao što su povređivanje, rasterivanje, proganjanje, hvatanje, držanje, uznemiravanje naročito u vreme razmnožavanja, podizanja mladih, migracije i hibernacije određuje u visini od najmanje 20% do najviše 80% iznosa predviđenog za pojedinu životinjsku vrstu iz člana 2. ovog pravilnika, imajući u vidu vrstu radnje, stepen oštećenja i značaj zaštićene životinjske vrste. Ukoliko je šteta iz stava 1. ovog člana onemogućila životinji dalji samostalni opstanak u prirodi, kao i ukoliko je šteta nastala uništavanjem odnosno oštećivanjem razvojnih oblika (jaja, larvi, mladunčadi) i njihovih gnezda, legla ili staništa, visina naknade štete utvrđuje se u visini naknade iz člana 2. ovog pravilnika.

Svako kršenje ovih zakona povlači prekršajnu i krivičnu odgovornost, kako za nadležna lica, tako i za neposredne izvršioce. U skladu sa važećim propisima, pozivamo građane da svako nezakonito rušenje kolonija gačaca prijave policiji ili Društvu za zaštitu i proučavanje ptica Srbije.